آیپاز

آیپاز :: رسانه تخصصی موسیقی

سلفژ چیست؟

سلفژ چیست؟

سلفژ (به فرانسوی: Solfège) در موسیقی، تکنیکی آموزشی برای آموزش نواک و آواز خوانی است که در آن هر نت میزان با سیلاب خاصی که سیلاب سلفژ ( یا سلافا سیلاب) نامیده می‌شود، خوانده می‌شوند. هفت سیلاب که عملاً استفاده می‌شوند عبارت‌اند از:دو، ر، می، فا، سل، لا، سی (یا تی). برای سلفژ تعاریف متعددی بیان می‌شود. سلفژ را می توان خواندن یک سری نت ها به صورت پی در پی و پشت سر هم و با رعایت قوانین نت ها و سکوت ها معرفی کرد. پایه ی یادگیری سلفژ دانستن ارزش زمانی هر نت است و در کنار این باید ارزش زمانی هر سکوت را نیز بدانیم.

علم سلفژ در موسیقی

به طور خلاصه؛ خواندن و نوشتن نتهای موسیقی را که اغلب با آموزش تئوریک همراه است « سلفژ » می گوییم. ۳ رکن اساسی را می توان در آن تفکیک نمود که عبارتند از: خواندن ( نت خوانی ) نوشتن ( دیکته موسیقی) تئوری موسیقی که مفهوم سلفژ را می توان به مورد اول نزدیکتر دانست. سلفژ از دروس مهم و همیشگی هنرستان ها، دانشگاه ها و کنسرواتورهای موسیقی دنیا می باشد و تمام نوازندگان، خوانندگان، آهنگسازان، تنظیم کنندگان موسیقی و رهبران ارکستر و تمام فعالان عرصه موسیقی باید تسلط کامل بر روی این درس داشته باشند.

در سلفژ سه مبحث به طور متناوب و جداگانه آموزش داده می شوند:

  1. صدا خوانی (به ایتالیایی: CANTATI) (کانتاتی)
  2. وزن خوانی (به ایتالیایی: PARLATI) (پارلاتی)
  3. دیکته موسیقی (به انگلیسی: MUSIC DICTATION)

۱- کانتاتی CANTATI : کانتاتی به معنی خواندن صدا و فرکانس نت ها به شکل صحیح و دقیق است. دراین درس هنرجو این توانایی را پیدا مکند که صدای هر نت دقیقاً آن گونه که هست بخواند.یعنی به طوری که اگر نت دو به همراه پیانو خوانده شود، صدایی که از حنجره فرد خارج می شوددقیقا با پیانو یکسان است. در نهایت هنرجو در این درس توانایی خواندن انواع نت را به طور دقیق و در گام های مختلف پیدا میکند.

۲- پارلاتی PARLATI (وزن خوانی): جهان را ریتم به نظم کشیده و موسیقی بدون ریتم حکم نقاشی بدون قلم و رنگ رو دارد.از این رو مطالعه ی انواع وزن ها و الگوهایی ریتمی برای هر علاقه‌مند به موسیقی بسیار مهم و ضروری می باشد. وزن خوانی(پارلاتی) در واقع همان خواندن کشش نت هاست .

۳-دیکته موسیقی MUSIC DICTATION: در دیکته، دیکته ریتم و دیکته صدا به طور متناوب کار می شود و هنر جو با ممارست و تمرین فراوان توانایی نوشتن نت موسیقی که می شنود را پیدا می کند.

آموزش پیانو (قسمت سوم)

آموزش پیانو (قسمت سوم)

اكتاو: پيانو و ارگ تقريبا شامل تعداد زيادي كلاويه مي باشند كه آن ها را به چند دسته تقسيم مي كنيم كه به هر دسته یک اكتاو مي گويند.به هر هفت كليد سفيد و پنج كليد سياه كه از نت دو شروع و در سمت راست به نت دو ختم مي شود اكتاو مي گويند.

ارزش زماني نت ها:  اگر دقت كرده باشيد ديده ايد كه بعضي آهنگ ها ريتم و ملودي تندي دارند و برخي ديگر آهسته مي باشند .با دقت بيشتر درمي يابيم كه هر آهنگ سرعت خاص به خودش را دارد.براي مثال وقتي نتي را پيش روي ما مي گذارند اگر ارزش زماني نت ها را بدانيم متوجه مي شويم كه بعضي از شستي ها را بايد بيشتر نگه داريم و بعضي ديگر را بايد سريع بنوازيم و دست را از روي آن زودتر برداريم.به ارزش زماني يك نت كشش يا ديرند نيز مي گويند.جا دارد براي آشنايي با ارزش زماني نت ها جلسات قبل را خوب آموخته باشيد زيرا زماني كه شما هنوز يك نت را نمي شناسيد مسلما نمي توانيد ارزش زماني آن را در يابيد .پس تا وقتي كه به جلسات قبل مسلط نشده ايد و تمرين نكرده ايد نمي توانيد اين مبحث را بياموزيد.

نت ها به ترتيب از كند به تند عبارتند از:

نت گرد        نت سفيد          نت سياه      نت چنگ          نت دولاچنگ        نت سه لا چنگ و ….

براي مثال زماني كه نت سياه را مي بينيم به اندازه ي يك ضرب ( معمولا يك ثانيه) شستي را پايين نگه مي داريم.

اگر نت هاي آهنگ هاي تند را نگاه كنيد مي بينيد كه بيشتر نت ها چنگ مي باشند و بايد براي نواختن اين نوع آهنگ ها دستاني فرز و سريع داشته باشيم كه لازمه ي آن هماهنگي سريع ذهن با انگشتان است كه با تمرين زياد حاصل مي شود.

نت هاي نقطه دار: اگر در سمت راست نتي نقطه باشد به اين معناست كه بايد به اندازه ي نصف ارزش آن را به آن بيفزايم يعني آن را يك ونيم برابر سريع كنيم.

سه نت سفيد = گرد نقطه دار                                     سفيد نقطه دار= سه سياه       سياه نقطه دار=سه چنگ

سكوت ها:

سكوت ها به اين معنا هستند كه براي مدت معيني صوت ساكت بماند به طوري كه زمان مواجه شدن با سكوت ها در نت مي بايست انگشت ها را به طور كامل از روي كلاويه ها برداشت تا به اندازه ي ارزش آن سكوت صوتي نواخته نشود.

تمرين – بدون شك اين جلسه مهم ترين جلسه ي آموزش است و نه تنها براي پيانو بلكه براي ديگر سازها نيز دانستن آن ضروري است. حال براي آنكه جلسات از حالت خشكي و تئوري كمي بيرون بيايد نت گوشي آهنگ تولد را مي گذارم .تا در ضمن آمادگي براي نواختن كم كم در جلسات بعدي به سراغ  تمرين هاي عملي بپردازيم. (شروع از چپ به راست است)

 Sol  sol do      sol sol  do        sol sol do do si la si      sol sol si       sol sol si                sol sol la

  sol la si do                 مبارك       مبارك              تولدت مبارك                  تولد                 تولد

تولدت مبارك

    Sol  la la sol fa mi re                  re mi mi re do do

چو گل پرخنده باشي                 دلت شادو لبت خوش

    

Sol  la la sol fa mi re                   re mi mi re do do

تا صد سال زنده باشي           بيا شمع هارو فوت كن    

 

آموزش پیانو (قسمت دوم)

آموزش پیانو (قسمت دوم)

طریقه ی شناسایی راحت تر نت ها روی خطوط:

همان طور که در جلسه ی اول گفته شد نت ها یا روی خطوط حامل قرار می گیرند و یا بین این خطوط.

طبیعتا شناسایی و سلفژ نت ها در ابتدا کمی سخت است به همین منظور این نت ها را مطابق     قاعده ی زیر حفظ کنید:

  • نت هایی که روی خطوط حامل هستند:< می سل سی ر فا  >

نت هایی که بین خطوط حامل هستند :< فا لا دو می >  که برای بهتر به حافظه سپردن با رمز <فالوده ی من > حفظ کنید.

فاصله : هر نت با نت ديگر يك پرده( يك تن) فاصله دارد به جز نت  (مي تا فا) و (سي تا دو) كه نيم پرده با هم فاصله دارند و (اگر به شستی ها دقت کنید می بینید بین این نت ها کلاویه ی سیاهی وجود ندارد.)

هم چنين كلاويه هاي سفيد با كلاويه هاي سياه مجاور خود نيم پرده فاصله دارند.اگر به شكل هم دقت كنيد متوجه ميشويد كه بين (مي تا فا ) و (سي تا دو) هيچ نيم پرده اي وجود ندارد پس فاصله شان نيم پرده است.

براي مثال فاصله ي( دو تا فا)‌ ۲٫۵ پرده و فاصله ي ( سل تا سي )۲ پرده  هست.

 كلاويه هاي سياه: كلاويه (شستي )هاي سياه صدا را نيم پرده تغيير مي دهند.(سمت راست زیر و سمت چپ بم تر است)

  • نام گذاری  کلاویه های  سیاه نیز به کمک کلاویه های سفید انجام می شود به این ترتیب که اگر این کلاویه  سمت چپ یک نت (بم تر) باشد به اسم آن نت بمول(bemol ) اضافه می کنیم و اگر سمت راست باشد به نام آن نت  دیز  (diese) اضافه می کنیم.

براي مثال مشاهده كنيد كه كلاويه ي سياه (نيم پرده) سمت راست re

ر دیز نام دارد و از آن جا که این نیم پرده سمت چپ mi نيز قرار دارد مي بمول نيز ناميده  مي شود.به اين نيم پرده ها كه داراي دو اسم نيز مي باشند نت هاي آنارمونيك گفته مي شود.

حال شايد برايتان سوال باشد كه از كدام نام (ديز يا بمول ) استفاده كنيم.جواب اين است كه اين نام گذاري بستگي به جهت نواختن آن نت دارد.اگر از چپ به راست آمديد و به آن نيم پرده رسيديد از بمول

استفاده كنيد و اگر از راست مي نواختيد و به آن نيم پرده رسيديد از ديز استفاده كنيد.

  •  دیز (نیم پرده زیر) را با نماد #  و بمول را با حرف b نشان مي دهند كه اين علائم در سمت چپ نت اصلي ظاهر مي شوند.
  • بیشتر بدانید:(ربع پرده): همان طور که میدانید نیم پرده ها( کلاویه های سیاه) را با علائم تغییر دهنده ی دیز و بمول میشناسیم اما جالب است بدانید که ما علاوه بر نیم پرده واحد کوچکتری به نام ربع پرده هم داریم.

    پیانو فقط شامل پرده و نیم پرده است اما بیشتر سازهای زهی و زخمه ای ایرانی دارای ربع پرده نیز می باشند.زیرا در این سازها نیاز به تغییر صوت به میزان بسیار کم ضروری است.

    به ربع پرده بم کردن کرون (koron) و به ربع پرده زير كردن صدا سري (sori) مي گويند كه از ابداعات  علي نقي وزيري مي باشد.

    ارگ نوازان توجه داشته باشند كه امروزه كيبوردهاي نسبتا مدرن داراي ربع پرده مي باشند كه به صراحت مي توانم بگويم براي نواختن آهنگ هاي بندري و ۸/۶ حتما بايد كيبورد شما داراي ربع پرده ( سري و كرون ) باشد.به همين منظور اگر قصد نواختن اين آهنگها را داريد حتما هنگام خريد ربع پرده را مد نظر داشته باشيد گر چه امروزه كيبوردهاي بالاي ۳۰۰ تومان همگي داراي ربع پرده هستند.

    تمرين-

    به قسمت آرشيو نت برويد و سعي كنيد نت ها را سلف‍ژ (آناليز.نت خواني)  كنيد.اگر دروس را دنبال مي كنيد حتما نظر بگذاريد.به زودي وارد مطالب تخصصي تر مي شويم و دروس عملي را هم شروع مي كنيم. .و در آخر فقط يك مطلب را تاكيد مي كنم: تمرين تمرين تمرين

 

آموزش پیانو (قسمت اول)

آموزش پیانو (قسمت اول)

جلسه ي اول آموزش پيانو

نت: الفباي موسيقي را نت مي نامند.كه عبارتند از: دو   ر  مي  فا سل  لا   سي

                                                                                       si   la  sol  fa   mi   re  do

اصل يك موسيقي:نت ها از چپ به راست صدايشان زير تر و از راست به چپ صدايشان بم تر مي شود.  

در برخي كشورها نت ها را با حروف انگليسي نشان مي دهند:

A = la   B = si  C = do   D = re  E = mi   F = fa   G = sol

  •  به شستي هاي سياه و سفيد(هردو) پيانو يا  كلاويه مي گويند.

خطوط حامل: به ۵ خط موازي و مساوي كه بر روي هم قرار گرفته اند خطوط حامل مي گويند .ضمنا اين خطوط از پايين به بالا خوانده مي شوند يعني پايين ترين خط شماره ي ۱ است و بالاترين خط شماره ي ۵ است.

  • نت ها يا روي خطوط حامل یا بین خطوط حامل قرار مي گيرند

نت ها همچنين مي توانند بالا يا پايين خطوط حامل نيز قرار گيرند كه در اين صورت با اضافه كردن خطوطي به نام خطوط كمكي مشخص مي شوند.

سركليد:

ما براي مشخص شدن جاي نت ها از سركليد استفاده مي كنيم.براي مثال وقتي مي خواهيم شستي  فا را بزنيم  بايد بدانيم كه جاي آن روي خطوط كجاست.شستي سل (سوپرانو) كه يك دايره ي كوچك آن روي خط دوم است نمايانگر اين است كه نت سل روي خط دوم قرار دارد.از همين رو جاي باقي نت ها نيز مشخص مي شود.(خطوط بالايي زيرتر و خطوط پاييني بم تر هستند.)

بقيه سر كليد ها جلسه بعد آموزش داده مي شوند.

طريقه ي بهترحفظ كردن جاي نت ها در جلسه ي دوم آموزش داده ميشود.

 

آشنایی با پیانو

آشنایی با پیانو

پیانو یکی از سازهای صفحه‌کلیددار و مشهورترین آن‌ها است. صدای پیانو در اثر برخورد چکش‌هایی با سیم‌های آن تولید می‌شود. این چکش‌ها در اثر فشرده‌شدن کلیدها (کلاویه‌ها) به حرکت در می‌آیند. سیم‌های پیانو به صفحه‌ای موسوم به «صفحهٔ صدا» متصل شده‌اند که نقش تقویت‌کنندهٔ صدای آن‌ها را دارد.

پیانو به عنوان مادر سازها و کامل‌ترین ساز نیز شناخته می‌شود؛ علت نسبت دادن این لقب‌ها به این ساز آن است که پیانو قادر است محدودهٔ بسیار گسترده‌ای از اصوات را تولید کند در حالی که سایر سازهای اصیل موسیقی تنها بخشی از این محدودهٔ صدا را تولید می‌کنند. پیانو در شکل فعلی‌اش بیش از هفت اکتاو دارد و قادر به تولید فرکانس‌هایی از حدود ۲۰ تا ۵۰۰۰ هرتز می‌باشد، در حالی که در مقام مقایسه ساز ویولن تنها قادر به تولید کمتر از چهار اکتاو و بهترین خواننده‌ها تنها قادر به خواندن کمتر از سه اکتاو صدا هستند.

تاریخچه

پیانو به شکل مدرن را بارتولومئو کریستوفوری در سال ۱۷۰۹ میلادی در شهر پادووای ایتالیا اختراع کرد.[۲][۳] قبل از اختراع پیانو از سازی قدیمی‌تر به نام «هارپسیکورد» (Harpsichord)استفاده می‌شد. تفاوت عمده و مهمی که پیانو با سازهای مشابه قبل از خودش داشت آن بود که در سازهای مشابه قبلی، شدت صدای حاصل از فشرده‌شدن یک کلاویه، مستقل از شدت ضربهٔ واردشده بر کلید، مقداری ثابت بود، اما در پیانو نوازنده قادر بود با ملایم ضربه‌زدن به کلیدها صدایی نرم‌تر ایجاد کند، یا با ضربات محکم‌تر صدایی درشت‌تر با پیانو تولید کند. همین ویژگی باعث شد که به سرعت پیانو مورد توجه آهنگسازان قرن هجدهم میلادی قرار بگیرد.

نام‌گذاری

نام کامل ساز پیانو، پیانو فورته (Pianoforte) می‌باشد، که از دو قسمت پیانو به معنی ملایم و فورته به معنی با صدای بلند (رسا) تشکیل شده‌است، و به خوبی منعکس کنندهٔ توانایی این ساز در تولید شدت‌های گوناگون می‌باشد.[۴]

پیانوهای اولیه ابعاد بزرگ، و شکل خاصی داشتند. آن‌چه که در اصطلاح به آن پیانوی بزرگ گفته می‌شود (و در ایران با نام نادرست پیانویرویال شناخته می‌شود) غالباً بیش از دو متر طول دارد و دارای در بزرگی‌است که برای هرچه‌بهترشدن صدای پیانو، معمولاً در هنگام نواختن ساز این در را در وضعیت نیمه‌باز توسط پایهٔ کوچکی ثابت می‌کنند. انواع دیگر پیانو با نام‌های پیانوی ایستاده یا دیواری (Stand یا Upright) پیانوی چهارگوش (Square) و غیره، ابعاد کوچک‌تری دارند و برای مصارف خانگی یا در اماکن عمومی طراحی شده‌اند.

نحوه صدادهی

چکش‌های پیانو

چکش‌های پیانو به واسطهٔ مجموعه‌ای از اهرم‌های ظریف به کلیدهای پیانو متصل می‌شوند. به مجموعهٔ این اهرم‌ها و چکش‌ها عملگر یا Action پیانو گفته می‌شود. وظیفهٔ این مجوعه افزایش شتاب چکش‌ها در برخورد به سیم‌ها، و کنترل عکس‌العمل بازگشتی آن‌ها پس از برخورد به سیم است. معمولاً سر چکش‌ها توسط لایه‌ای از نمد یا الیاف مشابه طبیعی یا مصنوعی پوشانده می‌شود تا کیفیت صدای پیانو را بهبود ببخشد. کیفیت صدای پیانو متأثر از عوامل دیگری نظیر کیفیت صفحهٔ صدا و غیره نیز می‌باشد.

کلیدهای پیانو

۷ کلید سفید در هر اوکتاو پیانو برای ۷ نت دو ر می فا سل لا سی وجود دارد. علاوه بر این کلیدهای سفید کلیدهای سیاه‌رنگی هم بین بعضی از کلیدهای سفید وجود دارد. بین کلیدهای سفیدرنگ می و فا و نیز بین کلیدهای سفیدرنگ سی و دو کلید سیاه‌رنگ وجود ندارد.

هر کلید سیاه‌رنگ در پیانو در حکم نت دیز برای نت مربوط به کلید سفیدرنگ سمت چپ آن (یعنی آن کلید سیاه در سمت راست آن کلید سفید قرار دارد) و در حکم نت بمول برای نت مربوط به کلید سفیدرنگ سمت راست آن (یعنی آن کلید سیاه در سمت چپ آن کلید سفید قرار دارد) است.

انواع پیانو

  • پیانو دیواری (Vertical – Upright)
  • پیانو اسپینت
  • پیانو کنسول
  • پیانوی بزرگ

البته پیانوهای بسیار زیادی در گذشته رایج بوده‌اند. برای مثال پیانوهای گنجه‌ای، صرافی، میزی، میز منشی، دوطبقه و انواع دیگر. ولی امروزه دیگر آنها رواج ندارند و از پیانوهای پیشرفته تر استفاده می‌شود.

نحوه نواختن پیانو

پیانو توسط ضربه نوک انگشتان نواخته می‌شود. برای این کار دست را بلند کرده و سپس فرود آورده و با نوک انگشت مورد نظر ضربه می‌زنیم. مکانیسم پیانو تولید صدا می‌کند. بدلیل شکل مکانیسم پیانو یک پیانسیت می‌تواند همزمان تا ده نت را به صدا درآورد.

محل قرارگیری انگشتان دو دست روی کلیدهای پیانو در نواختن آن اهمیت دارد. معمولاً در آهنگ‌ها نت اول شماره دارد که انگشت شروع کننده در نواختن آن آهنگ را مشخص می‌کند. در این صورت شماره یک برای انگشت‌های شست دو دست است و به ترتیب سایر انگشت‌ها شماره‌های ۲ تا ۵ را خواهد داشت. شست دست راست روی چهارمین نت دوی پیانو قرار می‌گیرد. البته این مورد در مورد همه آهنگ‌ها عمومیت ندارد و برخی آهنگ‌سازان نت شروع کننده در آهنگشان را شماره نمی‌زنند. در این صورت پیانیست باید خودش محل قرارگیری انگشتانش روی کلیدهای پیانو را با توجه به نوع نت‌های موجود در آهنگ تشخیص دهد.

گاهی پیانیست جای دو دست‌اش را روی کلیدهای پیانو با هم عوض می‌کند و گاهی بدون نواختن کلید پیانو با انگشتان شست دو دستش از سایر انگشتها استفاده می‌کند.

نحوه نت‌نویسی برای پیانو

نت نویسی پیانو در دو حامل انجام می‌شود. حامل بالا برای دست راست و حامل پایین برای دست چپ. معمولاً حامل بالایی را با کلید سل و حامل پایین را با کلید فای خط چهارم نشان می‌دهند. این دو حامل با نت دوی وسط از هم متمایز می‌گردند. یک نوازنده پیانو باید بتواند همزمان دو خط موسیقی را خوانده و با هر دو دست اجرا نماید.

دستگاه راست‌پنج‌گاه

دستگاه راست‌پنج‌گاه

دستگاه راست‌پنج‌گاه را می‌توان یکی از دستگاه‌های بسیار قدیمی نامید. این دستگاه بسیار شبیه به ماهور است و باید گوش نوازنده ویا خواننده بسیار دقیق و آشنا به این دستگاه باشد. دیدگاه رایج غلطی وجود دار که بیان می کندتفاوت این دستگاه با ماهور این است که در ماهور تحریرها بالا رونده است ولی در راست پنجگاه تحریرها پایین رونده‌است اما به حقیقت امر این گونه نیست. از این دستگاه می‌توان به پرده‌گردانی به دستگاه‌های دیگر وارد شد.

محمدرضا لطفی به همراه محمدرضا شجریان آثار بسیار زیبا و شاخصی در این دستگاه ارائه کرده‌اند که می‌توان به: راست پنجگاه اجرای حافظیه شیراز، چشمه نوش و قافله‌سالار اشاره کرد.

این دستگاه را به تعبیر عرفانی استاد مجید کیانی می توان نمود مقام “حیرت” در وادی‌های هفت گانهٔ عرفانی دانست: «راست پنجگاه» پایان روز است، فرو شدن خورشید و خزان زندگی، سرگشتگی و حیرت است.
گوشه‌ها

برخی از گوشه‌های این دستگاه که در ردیف‌های رایج آمده عبارت‌اند از: ۱-درآمد ۲-راست ۳-سپهر ۴-خسروی ۵-پروانه و …

دستگاه راست‌پنج‌گاه در ردیف آقا حسینقلی دارای گوشه‌های زیر است (به ترتیب):

درآمد
چهارمضراب
زنگ شتر یا ناقوس
نغمه
روح‌افزا
پروانه
پنج‌گاه
عشّاق
زابل
بیات عجم
بحر نور
منصوری
مبرقع
سپهر
عراق
محیّر
آشورآوند
اصفهانک
حزین
زنگوله
شوشتری‌گردان
نوروز عرب
نوروز صبا
نوروز خارا
نفیر
ابوالچپ
راوندی
لیلی و مجنون
طرز
ماوراءالنهر
راک عبدالله
راک هندی
فرود
نیریز صغیر
نیریز کبیر

گام

با نمادگذاری عددی فواصل بر اساس ربع پرده در گام دستگاه راست‌پنجگاه، همسان با دستگاه ماهور، چنین هستند: ۴,۴,۲,۴,۴,۴,۲

دستگاه نوا

دستگاه نوا

این دستگاه در گذشته جزئی از دستگاه شور بوده است. دستگاه نوا را آوازی در حد اعتدال که آهنگی ملایم و متوسط، نه زیاد شاد و نه زیاد حزن‌انگیز دارد، می‌شناسند. نوا یک از دستگاه‌هایی است که به ندرت توسط اساتید اجرا می‌شود و آوازخوانان جوان بیشتر به سمت شور و متعلقات آن (به علت سادگی و روان‌تر بودن) تمایل دارند. بسیاری از اساتیدی هم که این دستگاه را اجرا کرده‌اند، آن اثر تبدیل به یکی از ماندگارترین آثار آنان شده است. مانند چهره به چهره محمدرضا لطفی، نی‌نوا حسین علیزاده، نوا و مرکب خوانی پرویز مشکاتیان و دود عود پرویز مشکاتیان. هر چند که بعضی از اساتید مثل علینقی وزیری و روح‌الله خالقی، نوا را مشتق از شور شناخته‌اند، اما این دستگاه دارای تفاوت در نت شاهد و ایست و همچنین شخصیت مستقل آوازی با شور و مشتقات آن می‌باشد.

طبق نظر عرفانی مجید کیانی در باره ی موسیقی ایرانی ، ” نوا ” سرانجام نیایش زندگی و انسان است. سرانجام آهنگ روشنایی روز که به تاریکی و نیستی می رسد، فقر وفنا است، نوید شبی تازه را می دهد که سرانجام تولدی است تازه و آن تکرار مدار که همان ابتدای آن ” شور” است. (مقام فنا در وادی های هفت گانه ی عشق)
گوشه‌ها

دستگاه نوا در ردیف آقا حسینقلی دارای گوشه‌های زیر است:

درآمد اوّل
درآمد دوم
چهارمضراب
نغمه
گردانیه
گَوِشت
نهفت
بیات راجه
حزین در بیات راجه
عشّاق
عراق
محیّر
حزین
زنگوله
نیشابورک
خجسته
مَجُسْلی
زمینهٔ حسینی
حسینی
بوسلیک
نَستاری
رهاب
عشیران
نیریز
تخت طاقدیس

گام

با نمادگذاری عددی فواصل بر اساس ربع پرده در گام دستگاه نوا، همسان با دستگاه شور، چنین هستند: ۴,۲,۴,۴,۳,۳,۴

دستگاه همایون

دستگاه همایون

ین دستگاه به تناسب نام خود، حالتی شاهانه، اشرافی و باوقار دارد، ولی با این حال زمینهٔ اجرای بسیاری از لالایی‌ها و زمزمه‌های متداول در نقاط مختلف ایران است. همچنین از نغمه‌های این دستگاه در موسیقی زورخانه نیز استفاده می‌شود.

به دلیل استفاده از یک گام خاص و تفاوت محسوس در گام بالا رونده و پایین رونده دستگاه همایون منحصر به فردترین دستگاه موسیقی ایرانی به شمار می‌رود. مقایسه سایر دستگاه‌های موسیقی ایرانی با موسیقی دیگر ملل و خصوصاً کشورهای هم‌جوار تشابه و یکسان بودن ریشه برخی را نشان می‌دهد. اما این مطلب در مورد دستگاه «همایون» صادق نیست.

دستگاه همایون و یا به تعبیری «دستگاه عشاق»[نیازمند منبع]، با حالت محزون و اسرار آمیز خود گوشه‌های متعددی دارد که گوشه «بیداد» اوج این دستگاه تلقی می‌شود. بر اساس نظر متافیزیکی استاد مجید کیانی در باره ی موسیقی ایرانی، “همایون” ادامه‌ی روز، تداوم زندگی،اتحاد عشق و عاشق و معشوق و توحید است. (مقام توحید در هفت شهر عشق)

آثار ارزشمندی از موسیقی ایرانی در سده قبل در این دستگاه ساخته و اجرا شده‌اند. «رِنگِ فرح» از جمله این آثار است.

از لحاظ مرکب خوانی این دستگاه به دستگاه‌های سه‌گاه و شور ارتباط دارد و وسعت این دستگاه را بیشتر می‌کند. به دلیل شباهت شور و همایون، با بم کردن نت سوم گام همایون به میزان نیم‌پرده می‌توان وارد شور شد. همایون را می‌توان به دستگاه چهارگاه نیز ارتباط داد و این کار با افزودن نیم‌پرده به نت ششم گام همایون و کم کردن ربع پرده از نت پنجم که گوشهٔ آواز منصوری را تداعی می‌کند انجام‌پذیر است. عکس همین عمل و گذر از چهارگاه به همایون نیز در گوشهٔ مخالف دستگاه چهارگاه قابل اجراست.

یکی از آوازهای ایرانی که اسم آن در کتب موسیقی هست آواز اصفهان است که آن را از متعلقات دستگاه همایون دانسته‌اند. یکی دیگر از آوازهایی که از متعلقات دستگاه همایون است، آواز شوشتری است.

فواصل پرده‌ها در این دستگاه به صورت زیر است:

سه ربع پرده، یک پرده و یک ربع پرده، نیم پرده، پرده، نیم پرده، پرده، پرده.

البته درجه دوم و ششم در دستگاه همایون متغیر هستند، درجه دوم ربع پرده بم‌تر و درجه ششم را ربع پرده و نیم‌پرده زیرتر هم استفاده می‌کنند. به عنوان مثال پرده‌ها در همایون سل به این شکل می‌شود: سل، لا کرن (لا بمل)، سی، دو، ر، می بمل (می کرن، می بکار)، فا، سل.

نت شروع این دستگاه به طور معمولا سل (راست کوک) یا ر (چپ کوک) است. در ردیف مرحوم کریمی از شوشتری به عنوان یکی از گوشه‌های این دستگاه نام برده شده‌است.

دو تصنیف ماندگار “سرگشته” و “طاقتم ده” اثر استاد همایون خرم و تصنیف “بهار دلنشین” اثر استاد روح الله خالقی از جمله ماندگار ترین آثار ساخته شده در این دستگاه هستند. آلبوم بیداد پرویز مشکاتیان با خوانندگی محمدرضا شجریان از جمله دیگر آثار مشهوری است که در این دستگاه ساخته شده‌است.
گوشه‌ها

گوشه‌های ردیفی این دستگاه عبارت‌اند از:

چهارمضراب
درآمد اول
درآمد دوم: زنگ شتر
موالیان
چکاوک
طرز
بیداد
بیداد کت
نی‌داود
باوی
سوز و گداز
ابول چپ
لیلی و مجنون
راوندی
نوروز عرب
نوروز صبا
نوروز خارا
نفیر
فرنگ و شوشتری گردان
شوشتری
جامه‌دران
راز و نیاز
میگلی
موالف
بختیاری با موالف
عزال
دناسری
رنگ فرح


تمام حقوق مادی , معنوی , مطالب و طرح قالب برای این سایت محفوظ است